Większość umów wspólników powstaje przy zakładaniu spółki i nigdy nie jest aktualizowana. Oto 7 zapisów, które chronią cię gdy relacje się psują.

Dlaczego umowa wspólników ma znaczenie?

Umowa wspólników (shareholders agreement) to dokument, który działa gdy coś idzie nie tak. W dobrych czasach nikt jej nie czyta. Ale gdy pojawia się konflikt, wycena przy wyjściu wspólnika albo decyzja o sprzedaży spółki - wtedy każdy zapis ma wagę.

7 zapisów, których brakuje

Mechanizm wyjścia (tag along i drag along)

Tag along chroni mniejszościowego wspólnika - jeśli większość sprzedaje udziały, mniejszość ma prawo sprzedać na tych samych warunkach. Drag along działa odwrotnie - większość może wymusić sprzedaż na mniejszości.

Right of first refusal

Przed sprzedażą udziałów zewnętrznemu inwestorowi, wspólnik musi najpierw zaoferować je pozostałym wspólnikom po tej samej cenie.

Mechanizm deadlock

Co się dzieje gdy dwóch 50%-owych wspólników ma blokujące się stanowiska? Bez tego zapisu spółka staje w miejscu. Rozwiązania: russian roulette, shoot-out, mediacja obowiązkowa.

Zasady wyceny przy wyjściu

Kto wycenia udziały i jak? Czy stosujemy mnożnik EBITDA, wartość księgową, niezależnego biegłego? Brak tego zapisu to gwarancja sporu.

Zakazy konkurencji i poufność

Na jak długo i w jakim zakresie wspólnik nie może konkurować po wyjściu? Bez precyzyjnego zapisu zakaz jest trudny do egzekwowania.

Klauzule antydilucyjne dla inwestorów

Jeśli spółka szuka finansowania, inwestor będzie oczekiwał ochrony przed rozwodnieniem. Warto mieć te mechanizmy przemyślane zanim pojawi się inwestor.

Zasady podziału zysku i reinwestycji

Kiedy spółka wypłaca dywidendę, a kiedy reinwestuje? Brak jasnych zasad to źródło konfliktów gdy jeden wspólnik chce gotówki, a drugi wzrostu.

Źródła i podstawa prawna

  1. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych Dz.U. 2024 poz. 18 · art. 182, art. 191-198, art. 211, art. 231, art. 257, art. 266, art. 271, art. 337-338, art. 433 ISAP
  2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny Dz.U. 2024 poz. 1061 · art. 353(1), art. 483-485, art. 596-602 ISAP
  3. Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Dz.U. 2022 poz. 1233 · art. 11 ISAP

Najczęstsze pytania

Po co mi umowa wspólników, skoro dobrze dogaduję się ze wspólnikiem?
Umowa wspólników to dokument, który działa wtedy, gdy coś idzie nie tak. W dobrych czasach nikt jej nie czyta, ale przy konflikcie, wycenie przy wyjściu wspólnika albo decyzji o sprzedaży spółki każdy zapis ma wagę. Warto też pamiętać, że większość takich umów powstaje przy zakładaniu spółki i nigdy nie jest aktualizowana.
Czym różni się klauzula tag along od drag along?
Tag along chroni wspólnika mniejszościowego - jeśli większość sprzedaje udziały, mniejszość ma prawo sprzedać swoje na tych samych warunkach. Drag along działa odwrotnie - pozwala większości wymusić sprzedaż udziałów na mniejszości. Oba zapisy tworzą mechanizm wyjścia ze spółki.
Co zrobić, gdy mam 50% udziałów i ze wspólnikiem blokujemy swoje decyzje?
Bez zapisu o mechanizmie deadlock spółka w takiej sytuacji staje w miejscu. Dlatego warto z góry przewidzieć w umowie wspólników sposób rozwiązania impasu. Artykuł wskazuje takie rozwiązania jak russian roulette, shoot-out czy obowiązkowa mediacja.
Jak ustalić wartość udziałów, gdy wspólnik wychodzi ze spółki?
Umowa powinna określać, kto wycenia udziały i według jakiej metody - np. mnożnika EBITDA, wartości księgowej albo opinii niezależnego biegłego. Brak takiego zapisu to gwarancja sporu.
Czy wspólnik może sprzedać swoje udziały zewnętrznemu inwestorowi bez pytania pozostałych?
Można temu zapobiec zapisem right of first refusal. Zgodnie z nim wspólnik przed sprzedażą udziałów zewnętrznemu inwestorowi musi najpierw zaoferować je pozostałym wspólnikom po tej samej cenie.
Jak uniknąć sporu o to, czy wypłacać dywidendę, czy reinwestować zysk?
Warto ustalić w umowie wspólników jasne zasady, kiedy spółka wypłaca dywidendę, a kiedy reinwestuje zysk. Brak takich zasad to źródło konfliktów, gdy jeden wspólnik chce gotówki, a drugi wzrostu spółki.