Od 2 sierpnia 2026 r. stosuje się większość przepisów AI Act. Sprawdź, czy jesteś dostawcą czy podmiotem stosującym, jakie obowiązki Cię obejmują i od czego zacząć przygotowania.
Od 2 sierpnia 2026 r. polskie firmy muszą stosować większość przepisów AI Act (rozporządzenia UE 2024/1689). Dotyczy to obowiązków przejrzystości, takich jak informowanie o kontakcie z chatbotem i oznaczanie deepfake'ów, oraz wymogów dla systemów AI wysokiego ryzyka, np. w rekrutacji czy ocenie zdolności kredytowej. Od 2 sierpnia 2027 r. dochodzą obowiązki dla AI wbudowanej w produkty objęte unijnymi przepisami o bezpieczeństwie. Część obowiązków obowiązuje już od 2 lutego 2025 r.. Od tej daty zakazane zostały niektóre praktyki AI, a firmy musiały zadbać o przygotowanie swoich pracowników w zakresie AI.
Jeśli Twoja firma korzysta z ChatGPT, Copilota, narzędzia do selekcji CV albo chatbota w sklepie internetowym, AI Act prawdopodobnie Cię dotyczy, choć nie zawsze w takim zakresie, jak sugerują nagłówki. Z tego tekstu dowiesz się, jak ustalić swoją rolę w łańcuchu AI, które obowiązki faktycznie Cię obejmują i od czego zacząć przygotowania.
Harmonogram AI Act - co już obowiązuje, a co wchodzi w 2026 i 2027 r.
AI Act wszedł w życie 1 sierpnia 2024 r., ale jego przepisy stosuje się etapami:
- 2 lutego 2025 r. - zakaz niedozwolonych praktyk AI (np. manipulacji wykorzystującej słabości osób, rozpoznawania emocji w miejscu pracy z wąskimi wyjątkami, scoringu społecznego) oraz obowiązek zapewnienia kompetencji w zakresie AI (AI literacy) u osób, które obsługują systemy AI w firmie.
- 2 sierpnia 2025 r. - obowiązki dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia (GPAI), przepisy o organach nadzoru i karach.
- 2 sierpnia 2026 r. - stosowanie większości przepisów, w tym obowiązków przejrzystości i wymogów dla systemów wysokiego ryzyka wymienionych w załączniku III.
- 2 sierpnia 2027 r. - obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka będących elementami bezpieczeństwa produktów regulowanych (np. maszyn, wyrobów medycznych, zabawek).
Komisja Europejska zaproponowała w pakiecie tzw. Digital Omnibus przesunięcie części terminów dla systemów wysokiego ryzyka, nawet na 2027-2028 r. Jednak nie opieraj planów na tym, że termin zostanie odsunięty. Obowiązki przejrzystości i kompetencji AI i tak Cię dotyczą.
W Polsce obowiązuje ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. z 2026 r. poz. 1003), która określa zasady krajowego nadzoru nad systemami AI w związku z wdrażaniem unijnego AI Act. Ustawa ustanawia Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji jako organ nadzoru rynku oraz reguluje procedury kontroli i egzekwowania przepisów. Ustawa weszła w życie 11 sierpnia 2026 r., przy czym część jej przepisów zaczęła obowiązywać 28 października 2026 r.
Dostawca czy podmiot stosujący - ustal swoją rolę w AI Act
Zakres obowiązków zależy przede wszystkim od tego, kim jesteś wobec danego systemu AI. Najważniejsze role to:
- Dostawca - firma, która tworzy system AI lub zleca jego stworzenie i wprowadza go na rynek pod własną nazwą. Przykład: software house sprzedający własne narzędzie do analizy CV.
- Podmiot stosujący (deployer) - firma, która używa systemu AI we własnej działalności. Przykład: sklep internetowy z chatbotem obsługi klienta albo dział HR korzystający z gotowego narzędzia rekrutacyjnego.
- Importer i dystrybutor - podmioty wprowadzające do obrotu w UE systemy AI dostawców spoza Unii.
Większość polskich firm będzie podmiotami stosującymi. Uważaj jednak na typową pułapkę: jeśli istotnie zmodyfikujesz system wysokiego ryzyka, zmienisz jego przeznaczenie albo oznaczysz go własną marką, możesz zostać uznany za dostawcę, z dużo szerszymi obowiązkami. Dotyczy to np. firm, które budują własne produkty na modelach typu GPT i sprzedają je klientom.
Obowiązki przejrzystości od 2 sierpnia 2026 r. - chatboty, deepfake i treści generowane przez AI
To obowiązki, które dotkną najwięcej firm, zwłaszcza w e-commerce, marketingu i obsłudze klienta:
- Chatboty i asystenci AI - osoba rozmawiająca z systemem AI musi wiedzieć, że nie rozmawia z człowiekiem, chyba że wynika to jasno z okoliczności.
- Treści syntetyczne - dostawcy systemów generujących obrazy, dźwięk, wideo lub tekst muszą zapewnić ich oznaczenie w formacie odczytywalnym maszynowo.
- Deepfake - jeśli publikujesz obraz, nagranie lub dźwięk wygenerowane albo zmanipulowane przez AI, które łudząco przypominają rzeczywiste osoby lub zdarzenia, musisz to ujawnić. Dla treści artystycznych i satyrycznych przewidziano złagodzone zasady.
- Teksty publikowane w celu informowania opinii publicznej - wygenerowane przez AI wymagają ujawnienia, chyba że przeszły redakcję człowieka, który bierze za nie odpowiedzialność.
- Rozpoznawanie emocji i kategoryzacja biometryczna - osoby, wobec których system działa, muszą zostać o tym poinformowane.
Szczegółowo opisaliśmy to w artykule Treści tworzone z AI - co, kiedy i jak oznaczać od 2 sierpnia 2026 r.. Przykład z praktyki: kampania reklamowa z wygenerowanym „klientem”, który poleca produkt, to nie tylko kwestia AI Act. Taka treść może też naruszać przepisy o nieuczciwych praktykach rynkowych.
Systemy AI wysokiego ryzyka - rekrutacja, kredyty, ocena pracowników
AI Act wymienia obszary, w których użycie AI uznaje się co do zasady za wysokie ryzyko. Dla przedsiębiorców najważniejsze to:
- zatrudnienie - AI Act zalicza do kategorii potencjalnie wysokiego ryzyka systemy AI wykorzystywane do selekcji i filtrowania CV, oceny kandydatów, podejmowania decyzji dotyczących awansów i zakończenia zatrudnienia, przydzielania zadań na podstawie indywidualnego zachowania lub cech pracowników, a także monitorowania i oceny ich pracy. Regulacje te dotyczą nie tylko agencji rekrutacyjnych i dostawców usług HR, lecz również każdego przedsiębiorcy wykorzystującego takie systemy na potrzeby rekrutacji i zarządzania własnymi pracownikami. Kwalifikacja konkretnego systemu zależy od jego przeznaczenia i funkcji, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w art. 6 ust. 3 AI Act.
- ocena zdolności kredytowej osób fizycznych,
- ocena ryzyka i ustalanie cen w ubezpieczeniach na życie i zdrowotnych,
- edukacja - systemy AI wykorzystywane do podejmowania decyzji o przyjęciu do instytucji edukacyjnych lub szkoleniowych, oceniania wyników nauki, ustalania poziomu kształcenia oraz monitorowania niedozwolonych zachowań podczas egzaminów. Przepisy mogą obejmować także prywatne podmioty prowadzące szkolenia zawodowe oraz przedsiębiorstwa wykorzystujące takie systemy w szkoleniu własnych pracowników. Nie każde zastosowanie AI w edukacji jest jednak uznawane za wysokie ryzyko - znaczenie ma konkretny cel i sposób wykorzystania systemu..
Jeśli jesteś podmiotem stosującym system wysokiego ryzyka, musisz m.in.:
- korzystać z niego zgodnie z instrukcją dostawcy,
- zapewnić nadzór człowieka sprawowany przez osoby z odpowiednimi kompetencjami i uprawnieniami,
- dbać o adekwatność danych wejściowych, jeśli masz nad nimi kontrolę,
- monitorować działanie systemu i zgłaszać poważne incydenty,
- przechowywać generowane automatycznie logi przez co najmniej 6 miesięcy,
- poinformować pracowników i ich przedstawicieli przed wdrożeniem takiego systemu w miejscu pracy,
- informować osoby, wobec których system pomaga podejmować decyzje.
Niektóre podmioty, np. banki oceniające zdolność kredytową czy ubezpieczyciele, muszą też przeprowadzić ocenę skutków dla praw podstawowych. Pamiętaj, że AI Act nie zastępuje RODO. Narzędzie rekrutacyjne oparte na AI zwykle wymaga też analizy podstawy przetwarzania, obowiązków informacyjnych i często oceny skutków dla ochrony danych, o czym więcej w specjalizacji RODO / GDPR.
Kary w AI Act i najczęstsze błędy firm
AI Act przewiduje wysokie kary administracyjne: do 35 mln euro lub 7% światowego rocznego obrotu za stosowanie zakazanych praktyk oraz do 15 mln euro lub 3% obrotu za naruszenie większości innych obowiązków. Dla MŚP stosuje się niższą z tych wartości. Wysokość kar w konkretnych przypadkach doprecyzuje polska ustawa.
Najczęstsze błędy, które widzimy w firmach:
- Brak wiedzy, gdzie w firmie działa AI. Pracownicy używają prywatnych kont w narzędziach AI, a pracodawca o tym nie wie.
- Założenie, że „AI Act dotyczy tylko big techu”. Obowiązki podmiotu stosującego obejmują także małe firmy.
- Przerzucanie całej odpowiedzialności na dostawcę. Dostawca nie zapewni za Ciebie nadzoru człowieka ani nie poinformuje Twoich pracowników.
- Brak zapisów w umowach z dostawcami AI - o dokumentacji, instrukcjach, zgłaszaniu incydentów, danych treningowych i prawach do wyników.
- Pomijanie kwestii praw autorskich. Wygenerowana grafika czy tekst mogą nie podlegać ochronie, a firma błędnie zakłada, że ma do nich wyłączne prawa.
Jak przygotować firmę do AI Act - plan działania
- Zinwentaryzuj systemy AI - stwórz listę narzędzi, w tym funkcji AI wbudowanych w CRM, systemy HR, platformy marketingowe i sklep.
- Przypisz role i kategorie ryzyka - dla każdego narzędzia ustal, czy jesteś dostawcą, czy podmiotem stosującym, oraz czy system jest zakazany, wysokiego ryzyka, objęty obowiązkami przejrzystości czy minimalnego ryzyka.
- Wprowadź politykę korzystania z AI - określ, jakich narzędzi i do czego wolno używać, jakich danych nie wolno do nich wprowadzać i kto zatwierdza nowe wdrożenia.
- Przeszkol zespół - to wymóg już obowiązujący. Udokumentuj szkolenia.
- Zaktualizuj dokumenty dla klientów i pracowników - regulaminy, polityki prywatności, klauzule informacyjne, oznaczenia chatbotów i treści.
- Wyznacz osobę odpowiedzialną za zgodność z AI Act i monitorowanie zmian w przepisach.
Podsumowanie - AI Act w 2026 i 2027 r.
AI Act wymaga uporządkowania tego jak i do czego używasz narzędzi AI. Większość firm będzie musiała przede wszystkim zadbać o przejrzystość wobec klientów, kompetencje pracowników i ostrożne korzystanie z AI w rekrutacji i ocenie ludzi. Najwięcej pracy czeka firmy, które same tworzą narzędzia AI lub stosują systemy wysokiego ryzyka.
Jeśli chcesz sprawdzić, które obowiązki dotyczą Twojej firmy, przygotować politykę AI lub przejrzeć umowy z dostawcami, zespół zajmujący się prawem nowych technologii i AI w APM Poniatowska-Maj pomoże Ci przejść przez ten proces, także w pełni zdalnie.